Jakie powinny być muzea sztuki współczesnej na miarę naszych potrzeb, możliwości, w kontekście wyzwań, problemów i trendów dzisiejszego świata?
10 października 2026 (sobota), 11:00–16:00
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych, ul. Reymonta 4, Kraków
Udział w sesji jest bezpłatny, prosimy o wypełnienie formularza rejestracyjnego.
Udział w sesji jest bezpłatny, prosimy o wypełnienie formularza rejestracyjnego TUTAJ.
Jaki powinien być ich program, relacja ze społecznościami, odpowiedzialność w stosunku do artystów, publiczności, instytucji? Czy muzea powinny współczesność kształtować, czy raczej za nią podążać? Słowa „muzeum” i „współczesność” ze swej natury są sprzeczne, zatem czy dzisiejsze muzeum sztuki współczesnej bardziej odnosić się powinno do przeszłości, czy patrzyć w przyszłość?
Muzea nieustannie się zmieniają, podobnie jak dynamiczny jest świat i społeczne wzorce, stąd konieczne jest ponawianie tych pytań i próba odpowiedzi na nie tu i teraz. W Krakowie pytania te brzmią tym bardziej aktualnie, że tutejsze Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK stoi przed potrzebą określenia swojej tożsamości i kierunku działania na kolejne lata. Trwa konkurs na dyrektora tej instytucji. W tekście kuratorskim wprowadzającym do aktualnie w muzeum prezentowanej wystawy czytamy: W narracjach dotyczących muzeum stale powraca motyw zapaści: mówi się o „wieloletnim kryzysie”, „obecnym kryzysie”, a samą instytucję określa się nawet mianem ruiny.
Nasze pytania odnoszą się do charakteru, powinności, przypadłości i potencjału muzeów zajmujących się współczesną twórczością w szerokim ujęciu geograficznym. Jakiego muzeum sztuki współczesnej chcemy dzisiaj? Co dzisiaj jest aktualne?
Osobnym pytaniem pozostaje to, czym powinno być współczesne muzeum jako instytucja. Nie chodzi tu wyłącznie o muzeum odpowiadające na problemy naszej współczesności, ale o pewną metodologię działania w warunkach dynamicznej i nieustannie przeobrażającej się rzeczywistości. Dzisiejsze muzeum funkcjonuje równocześnie w wielu porządkach: realizuje swoje podstawowe zadania statutowe, odpowiada za zbiory, badania, wystawy czy edukację, a jednocześnie podejmuje zobowiązania, które nie wynikają bezpośrednio z jego profilu. Dotyczą one dostępności, odpowiedzialności społecznej i środowiskowej, nowych technologii, zmieniających się modeli uczestnictwa, dobrostanu, reprezentacji, etyki, relacji ze społecznościami czy reagowania na sytuacje kryzysowe.
W tym sensie o współczesności muzeum nie decyduje ani chronologia, ani tematyka zbiorów, lecz sposób działania instytucji – jej zdolność do rozpoznawania zmian, redefiniowania narzędzi i podejmowania nowych odpowiedzialności. Współczesność staje się zatem nie kategorią opisującą przedmiot zainteresowania muzeum, lecz określonym trybem pracy: zdolnością do zachowania podstawowej misji instytucji przy jednoczesnym reagowaniu na przemiany społeczne, technologiczne, środowiskowe i kulturowe oraz na nowe oczekiwania wobec jej roli publicznej.
Czy współczesność muzeum określa dziś jego kolekcja i program, czy raczej sposób, w jaki instytucja rozpoznaje zmianę, organizuje swoją pracę i przyjmuje odpowiedzialność wykraczającą poza tradycyjnie rozumiane zadania muzealne?
Nad tymi kwestiami zastanawiać się będziemy podczas dwóch paneli dyskusyjnych, do których zaprosiliśmy artystów, krytyków i muzealników.
Program
11:00–11:30
- Powitanie
- Wprowadzenie: Kinga Gajda i Stanisława Trebunia-Staszel
11:30–13:30
- PANEL 1 Po co artystom muzea?
Uczestnicy dyskusji: Dorota Jędruch, Bogumił Książek, Arkadiusz Półtorak, Wilhelm Sasnal, Marek Wasilewski
Prowadzenie: Paweł Brożyński
13:30–14:00
- Przerwa
14:00–16:00
- PANEL 2 Jakiego przywództwa potrzebują muzea?
Uczestnicy dyskusji: Alicja Knast, Jarosław Suchan, Hanna Wróblewska
Prowadzenie: Katarzyna Jagodzińska i Łucja Piekarska
Sesja realizowana jest przy wsparciu finansowym Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politycznych w ramach Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości w Uniwersytecie Jagiellońskim.
Partnerem projektu jest Fundacja SPLOT
Sesja odbywa się pod patronatem ICOM Polska
Noty biograficzne
Paneliści:
Dorota Jędruch, dr. Doktorka historii sztuki, pracuje w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego, współkuratorka (z Instytutem Architektury) wystaw, m.in.: Zamieszkanie 2012 – miasto ogrodów, miasto ogrodzeń (2012), Figury niemożliwe /Impossible objects (2014), Wreszcie we własnym domu, Dom polski w transformacji (2016), współzałożycielką Fundacji Instytut Architektury. Współpracuje z kwartalnikiem „Autoportret”. W latach 2010–2018 była związana z Działem Edukacji Muzeum Narodowego w Krakowie.
Alicja Knast, MA, HEA Jest z wykształcenia muzykolożką, od początku swojej kariery zawodowej związana z muzealnictwem. Ukończyła Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. W latach 2005–2008 była pracowniczką naukową Plymouth University. Jest stypendystką Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku, od 1998 roku członkinią ICOM, a w latach 2023–2026 roku BIZOT Group. Pełniła funkcje zarządcze w Muzeum Fryderyka Chopina w Warszawie, wystawy stałej Muzeum POLIN, Muzeum Śląskiego w Katowicach, Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu. W latach 2021–2026 była dyrektorką generalną Galerii Narodowej w Pradze. Jej zainteresowania koncentrują się na zarzadzaniu projektami inwestycyjnymi w muzeach, programowaniu instytucji i procesach przygotowania strategii instytucjonalnych.
Bogumił Książek, dr hab., prof. ASP Malarz, krakauer. Studiował filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim i malarstwo na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, z którą jest związany jako wykładowca Wydziału Malarstwa; od 2019 roku prowadzi tam pracownię interdyscyplinarną. Po studiach przez siedem lat mieszkał i pracował we Włoszech. W swojej post-malarskiej, eklektycznej praktyce łączy zainteresowanie formami organicznymi z odniesieniami do historii sztuki, literatury i kultury. W ostatnich latach rozwija abstrakcyjny język malarski, eksperymentując z materialnością, światłem i konstrukcją obrazu. W 2024 roku otrzymał Nagrodę im. Witolda Wojtkiewicza za wystawę Loty w UFO Art Gallery.
Arkadiusz Półtorak, dr Kulturoznawca, krytyk i kurator sztuk wizualnych. Adiunkt w Katedrze Performatyki na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prezes Sekcji Polskiej Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Sztuki AICA (2023–2026). Członek Rady Muzeum Sztuki w Łodzi oraz jury Nagrody Krytyki Artystycznej im. Jerzego Stajudy (od 2024 roku). Absolwent De Appel Curatorial Programme (2018). Jest autorem licznych tekstów na temat powiązań między sztuką współczesną, kuratorstwem i polityką instytucjonalną. Publikował m.in. w tomach Alter(ed) Bodies: Beyond Biopolitics (Göttingen: V&R Unipress / Brill 2025), Was sagt die Kunst? Gegenwartskunst und Wissenschaft im Dialog (Bielefeld: transcript Verlag 2022), Trouble with Value (Eindhoven: Onomatopee 2020) oraz Kinship in Solitude – Perspectives on Notions of Solidarity (Hamburg: adocs 2017), a także na łamach takich czasopism jak „Art History & Criticism”, „Texte zur Kunst” czy „Camera Austria”. W 2020 roku opublikował monografię poświęconą tzw. praktykom instytuującym w sztuce XXI wieku Konkretne abstrakcje (Warszawa: IBL PAN).
Wilhelm Sasnal Studiował architekturę na Politechnice Krakowskiej, a następnie malarstwo na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, gdzie w 1999 roku uzyskał dyplom. Punktem wyjścia dla jego obrazów są często fotografie, kadry filmowe, reprodukcje dzieł sztuki, obrazy zaczerpnięte z kultury popularnej lub zdjęcia wykonywane telefonem. Artysta poddaje je następnie różnym stopniom przekształcenia: deformacji, redukcji i abstrakcji. Jego twórczość obejmuje szerokie spektrum tematów – od doniosłych wydarzeń historycznych, takich jak Holokaust, przez rozpoznawalne ikony kultury masowej, po osoby, miejsca i przedmioty z najbliższego otoczenia, w tym członków rodziny artysty. Malarstwo Sasnala często pozostaje silnie osadzone w konkretnym lokalnym kontekście – od codzienności jego domu w Polsce po intensywny wizualnie pejzaż otaczający pracownię w Kalifornii. Artysta brał udział w licznych wystawach indywidualnych i zbiorowych, m.in. w Stedelijk Museum w Amsterdamie (2024), Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie (2021), Kistefos Museet w Oslo (2018), 31. Biennale w São Paulo (2014), Haus der Kunst w Monachium (2012), Whitechapel Gallery w Londynie (2011), K21 w Düsseldorfie (2009), 55. Carnegie International w Carnegie Museum of Art w Pittsburghu (2008), Zachęcie — Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie (2007), Van Abbemuseum w Eindhoven (2006) oraz Kunsthalle Zürich (2003). W 2006 roku otrzymał Nagrodę Vincenta van Gogha w Bonnefanten Museum w Maastricht, a w 2026 roku został laureatem 15. Nagrody Rubensa miasta Siegen. Od początku kariery, równolegle z praktyką malarską, realizuje także filmy — początkowo krótkie formy wideo, a następnie filmy pełnometrażowe tworzone wspólnie z Anką Sasnal. W ostatnich latach powstały: Świniopas (2008), Z daleka widok jest piękny (2011), Aleksander (2013), Huba (2013), Słońce, to słońce mnie oślepiło (2016), Nie zgubiliśmy drogi (2022) oraz Człowiek do wszystkiego (2025). Anka i Wilhelm Sasnalowie przyglądają się w swoich filmach społecznym i politycznym realiom najbliższego otoczenia, często nadając im formę intymnych opowieści lub wizualnych alegorii konfliktów o szerszym, społecznym lub historycznym wymiarze. Większość prac filmowych Sasnala realizowana jest na taśmie 8 mm lub 16 mm.
Jarosław Suchan, dr Doktor nauk humanistycznych, historyk sztuki, kurator, menadżer kultury, wykładowca Uniwersytetu Jagiellońskiego. W latach 2006–2022 dyrektor Muzeum Sztuki w Łodzi. Kurator wielu wystaw sztuki nowoczesnej i współczesnej, prezentowanych m.in. w Centre Pompidou w Paryżu, Museo Reina Sofia w Madrycie, Fundação Serralves w Porto, Gemeentemuseum w Hadze, Universalmuseum Joanneum w Grazu, Moderna Museeet w Malmö, Kunstmuseum w Lucernie, Galerii Zachęta w Warszawie. Autor licznych tekstów poświęconych awangardzie, modernizmowi, sztuce współczesnej i muzeologii publikowanych w kraju i za granicą; redaktor monografii dotyczących twórczości Władysława Strzemińskiego i Katarzyny Kobro, Tadeusza Kantora, polsko-żydowskiej awangardy i awangardowego muzealnictwa.
Marek Wasilewski, prof. dr hab. Artysta, autor tekstów o sztuce. Absolwent PWSSP w Poznaniu oraz Central Saint Martins College of Art & Design w Londynie. Jest profesorem w Instytucie Intermediów Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu. W latach 1994–2013 był redaktorem naczelnym „Zeszytów Artystycznych”, pisma artystyczno-naukowego wydawanego przez ASP, a następnie UA w Poznaniu. Od 2001 do 2017 roku był redaktorem naczelnym „Czasu Kultury”. Od 2017 roku pełni funkcję dyrektora galerii miejskiej Arsenał w Poznaniu. Jest członkiem międzynarodowego stowarzyszenia krytyków sztuki AICA. Był stypendystą British Council, Fundacji Fulbrighta i Fundacji Kościuszkowskiej. Autor artykułów publikowanych w czasopismach takich jak: „Czas Kultury”, „piktogram”, „Res Publica Nowa”, „Art Monthly”, „International Journal of Education through Art” i „Springerin”. Jest autorem książek: Sztuka Nieobecna (1999), Seks, pieniądze i religia – rozmowy o sztuce brytyjskiej (2001), Czy sztuka jest wściekłym psem? (2009) oraz Sztuka w czasach populizmu (2021).
Hanna Wróblewska Historyczka sztuki, kuratorka. Ukończyła studia w Instytucie Historii Sztuki na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego w 1991 roku. Przez ponad trzydzieści lat pracowała w Zachęcie Narodowej Galerii Sztuki jako pracownik działu edukacji, działu wystaw, kuratorka i w funkcji dyrektorki. W latach 2022–2022 jako wicedyrektorka Muzeum Getta Warszawskiego była odpowiedzialna m.in. za wypracowanie strategii kolekcji sztuki współczesnej jako istotnej części zbiorów tej instytucji. W latach 2023–2024 pracowała w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego jako dyrektorka departamentu Narodowych Instytucji Kultury oraz Ministra. Obecnie jest pełnomocniczką ds. sztuki współczesnej w Zamku Królewskim na Wawelu. Aktywnie działa w ICOM Polska, a także wspiera od lat wprowadzenie ustawy o społecznym zabezpieczaniu artystów zawodowych. Kuratorowała m.in. następujące wystawy: Andrzej Wróblewski. Retrospektywa (1995), Panoptykon. Architektura i teatr więzienia (2005), Rewolucje 1968 (z Marią Brewińską w 2008), Katarzyna Kozyra. Casting (2010), Marlene Dumas. Miłość nie ma z tym nic wspólnego (2012), Sarkis. Tęcza Anioła (2017) w Zachęcie Narodowej Galerii Sztuki oraz poza – m.in. Katarzyna Kozyra. Łaźnia męska (1999), Pawilon Polski na 48. Biennale Sztuki w Wenecji (1999), Marek Sobczyk. Podróż – Podrut w Muzeum Sztuki w Łodzi (2022), Pamięć 1943 (wraz z dr Jackiem Konikiem) w Kordegardzie (2023).
Prowadzenie:
Paweł Brożyński Historyk sztuki, tłumacz, kurator, prezes Fundacji SPLOT. Studiował historię sztuki w Krakowie i w Wiedniu, a także filozofię. Współtwórca projektu dyscypliny/sztuki (od 2009). Opracował wraz z Małgorzatą Jędrzejczyk krytyczne wydanie Atlasu obrazów Mnemosyne Aby’ego Warburga (2015) oraz rozprawy Mariana Minicha O nowy typ muzeów sztuki (2018).
Kinga Gajda, dr hab, prof. UJ. Jest profesorką Uniwersytetu Jagiellońskiego, dyrektorką w Instytucie Studiów Europejskich Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ. Jej zainteresowania badawcze koncentrują się na pamięci kulturowej i społecznej, dziedzictwie kulturowym, muzealnictwie, edukacji międzykulturowej. W swoich pracach analizuje sposób, w jaki instytucje kultury, w szczególności muzea, współtworzą narracje o przeszłości, kształtują pamięć zbiorową oraz wpływają na procesy budowania wspólnot lokalnych, narodowych i europejskich. Autorka i współautorka licznych publikacji naukowych poświęconych dziedzictwu kulturowemu, edukacji, pamięci i tożsamości. Kieruje oraz uczestniczy w krajowych i międzynarodowych projektach badawczych dotyczących innowacyjnych form uczestnictwa w kulturze, współpracy międzypokoleniowej i roli instytucji kultury w społeczeństwie współczesnym. Aktywnie współpracuje z partnerami akademickimi i instytucjami kultury w Polsce i za granicą.
Katarzyna Jagodzińska, dr Doktorka historii sztuki, muzeolożka, dziennikarka, kuratorka. Jest adiunktką w Instytucie Studiów Europejskich na Uniwersytecie Jagiellońskim, była kuratorką programów publicznych w Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK, kierowała Europa Nostra Heritage Hub for Central and Eastern Europe w Krakowie, była pierwszą dyrektorką ds. programowych w Muzeum Zabawek w Krakowie, a wcześniej przez wiele lat związana z Międzynarodowym Centrum Kultury. Autorka sześciu książek o muzeach: Czas muzeów w Europie Środkowej. Muzea i centra sztuki współczesnej (1989–2014) (2014), Art Museums in Australia (2017), Nowe miejsca nowej sztuki w Europie Środkowej (2019), Museums and Centers of Contemporary Art in Central Europe (2020), Witryna z zabawkami: Testowanie muzeum partycypacyjnego (2022), Participation and the Post-Museum (2025). Członkini ICOM i AICA. Jej zainteresowania badawcze obejmują zagadnienia partycypacji i demokratyzacji muzeów oraz sensoryczne aspekty dziedzictwa kulturowego.
Łucja Piekarska, dr Adiunktka w Instytucie Studiów Europejskich UJ, gdzie prowadzi badania oraz zajęcia z zakresu dziedzictwa, pamięci społecznej, a także różnych procesów społecznych (ostatnio związków populizmu z religią). Przez lata uczestniczyła w zespole „Dynamika Ekspozycji” w Małopolskim Instytucie Kultury. Jest także współautorką wystaw (np. dzieło-działka w Muzeum Etnograficznym w Krakowie) i publikacji (np. monografii o europeizacji dziedzictwa w muzeach, The Invisible Hand of Europe). Zaangażowana w przedsięwzięcia dotyczące demokratyzacji dziedzictwa i jego interpretacji.
Stanisława Trebunia-Staszel, dr hab., prof. UJ Etnolożka i antropolożka kulturowa, pracuje w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zajmuje się etnografią Polski i Karpat, teorią i praktyką muzealną, antropologią wojny. Od 2014 roku kieruje Podyplomowym Studium Muzeologicznym UJ; pełni funkcję redaktor naczelnej Zeszytów Naukowych UJ „Prace Etnograficzne” oraz rocznika „Almanach Nowotarski”; jest przewodniczącą Rady Muzeum Etnograficznego w Krakowie i Muzeum Regionalnego w Rabce oraz członkinią Rady Zamku Królewskiego na Wawelu; od 2023 roku współpracuje ze Stowarzyszeniem Muzeów na Wolnym Powietrzu m.in. w zakresie organizacji Międzyuczelnianych Obozów Etnograficznych. Jest autorką kilku książek, w tym pracy Lud zdolny do życia (2019), w której podejmuje zagadnienie trudnego dziedzictwa na przykładzie niemieckiej kolekcji SRV Institut für Deutsche Ostarbeit.